Web sitemiz erişilebilir mi? WCAG 2.2 A seviyesi, tarihler ve pratik uyum planı

Bu soru artık bir tasarım tercihi değil, takvimi olan bir yükümlülük. 21 Haziran 2025 tarihli ve 32933 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 2025/10 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi, web sitelerinin ve mobil uygulamaların "Web Siteleri ve Mobil Uygulamaların Erişilebilirliği Kontrol Listesi - A Seviyesi" ile Web İçeriği Erişilebilirlik Kılavuzu'na (WCAG 2.2) uygun hale getirilmesini istiyor. Genelgede tek tek sayılan kurumlar için süre bir yıldı ve 2026 Haziran'ında doldu. 6563 sayılı Elektronik Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun kapsamında elektronik ticaret yapan hizmet sağlayıcıları için süre iki yıl, yani 2027 Haziran'ı. Bu yazının yayımlandığı tarihte e-ticaret tarafında geriye on aydan biraz az kalıyor. Avrupa'ya satan şirketler içinse hedef daha yukarıda, çünkü orada baz alınan seviye A değil AA.

Genelge kimi kapsıyor

Bir yıllık süre kamu kurum ve kuruluşları, üniversiteler, belediyeler, kamu iktisadi teşebbüsleri, belediyeye ait şirket ve iştirakler, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları, bankalar, özel hastaneler, Millî Eğitim Bakanlığı izniyle açılan özel öğretim kurumları, 4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu kapsamındaki karayolu taşıtları, yolcu gemileri, demir yolu ve hava yolu ile yolcu taşıma hizmeti sunan özel kuruluşlar, Kültür ve Turizm Bakanlığından işletme belgesi alan A grubu acenteler ve elektronik haberleşme sektöründe 200.000'in üzerinde abonesi bulunan işletmeciler için işledi. İki yıllık süre yalnızca 6563 kapsamındaki e-ticaret hizmet sağlayıcılarına tanındı.

Genelgenin dayanağı yeni bir kural değil: 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun, bilgilendirme hizmetleri ile bilgi ve iletişim teknolojisinin erişilebilirliğini zaten yasal zorunluluk sayıyor. Yeni olan, izleme mekanizması. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanı başkanlığında bir İzleme Komisyonu, yıl içinde izlenecek siteleri belirleyen plana görüş veren bir Danışma Komisyonu kurulmuş durumda. Üçüncüsü sizi doğrudan ilgilendiriyor: izlemesi yapılacak her kurum ve tüzel kişi, kendi bünyesinde sitelerini ve uygulamalarını teknik olarak inceleyip rapor hazırlayacak bir İnceleme Komisyonu oluşturmakla yükümlü. İzleme sonuç raporları Bakan tarafından duyuruluyor, erişilebilir bulunanlara ise iki yıl süreyle Erişilebilirlik Logosu kullanım hakkı veriliyor.

A seviyesi ne istiyor, neyi istemiyor

Bakanlığın yayımladığı kontrol listesi WCAG 2.2'nin A seviyesindeki 4 prensip ve 31 başarı kriterini esas alıyor. A seviyesi tabanı temsil eder, konforu değil. Metin kontrastı (1.4.3), en az 24'e 24 piksel dokunma hedefi (2.5.8) ve odağın başka bir öğeyle tamamen kapanmaması (2.4.11) AA kriterleri olduğu için genelgenin istediği eşiğin dışında kalıyor. Buna karşılık WCAG 2.2 ile gelen iki yeni A kriteri listenin içinde: yardım bağlantısının sayfalar arasında aynı yerde durmasını isteyen Tutarlı Yardım (3.2.6) ve kullanıcıya aynı bilgiyi ikinci kez yazdırmamayı isteyen Tekrarlanan Giriş (3.3.7).

WCAG 2.2, Ekim 2023'te W3C tavsiyesi oldu. Dokuz yeni başarı kriteri getirdi, bir tanesini de kaldırdı: yardımcı teknolojiler artık HTML'i doğrudan ayrıştırmadığı, veriyi tarayıcının erişilebilirlik ağacından aldığı için 4.1.1 Parsing kriteri geçersiz sayıldı. Eski bir denetim raporunda o maddeyi görüyorsanız rapor 2.2'ye göre güncellenmemiş demektir.

Kontrol listesi bir sınav kâğıdı değil, iş listesi

Listenin 2026 tarihli sürümü 126 soru içeriyor. Yıldızla işaretli sorular sağlanması zorunlu koşulları, çift yıldızla işaretlenenler ise bulunmaması gereken durumları gösteriyor; geri kalanlar sizi ilgili bölüme yönlendiren envanter soruları. Asıl belirleyici kural giriş bölümünde yazıyor: sorular her web sayfası ve her mobil uygulama ekranı için ayrı ayrı, bağlamına uygun şekilde değerlendirilmeli.

Bu cümle iş yükünü tanımlıyor. "Sitemiz uyumlu" gibi bir kanaat değil, sayfa ve ekran bazlı bir envanter isteniyor. Sorular da soyut değil. Bilgi taşıyan görseller için yardımcı teknolojilerin algılayabileceği metin alternatifi sağlandı mı, dekoratif görseller ekran okuyucunun yok sayacağı şekilde işaretlendi mi (örneğin boş alt="" ile), kullanıcı etkileşimi sonucu oluşan durum değişiklikleri programatik olarak bildiriliyor mu. Son soru şablon bileşenlerinin çoğunu eler: bir sekmenin seçili hale gelmesi, açılır listenin açılıp kapanması, hata mesajının görünmesi.

En sık görülen altı hatanın beşi tam olarak A seviyesinde

WebAIM'in bir milyon ana sayfayı taradığı 2026 raporu, sayfaların %95,9'unda otomatik olarak saptanabilen WCAG hatası buldu. Bu, %94,8 ile biten bir önceki yıla göre bir gerileme. Sayfa başına ortalama hata sayısı 51'den 56,1'e çıkmış. Altı hata türü saptanan tüm hataların %96'sını oluşturuyor: ana sayfaların %83,9'unda düşük kontrastlı metin, %53,1'inde alternatif metni olmayan görsel, %51'inde etiketi olmayan form alanı, %46,3'ünde içi boş bağlantı, %30,6'sında içi boş düğme, %13,5'inde tanımlanmamış sayfa dili var.

Bu listeye A seviyesi gözlüğüyle bakın. Alternatif metin, form etiketi, boş bağlantı, boş düğme ve sayfa dili doğrudan A kriterlerine denk düşüyor; yalnızca düşük kontrast AA tarafında kalıyor. Yani genelgenin istediği eşiği tutturmanın önündeki engel egzotik bir teknik konu değil, aynı beş kalem. Bir e-ticaret sitesinde bu beş kalemin en sık kırıldığı yerler de tahmin edilebilir: ikon düğmeler, ürün galerisi, filtre paneli, adres formu ve dil seçiciyle birlikte gelen lang hatası.

ARIA eklemek erişilebilirlik eklemek değil

Aynı raporun rahatsız edici bulgusu şu: ARIA kullanılan ana sayfalarda ortalama hata sayısı 59,1, kullanılmayanlarda 42. ARIA öznitelikleri bir yılda %27 artmış, sayfa başına ortalama 133'ü geçmiş. Bunun doğru okuması "ARIA zararlıdır" değil. ARIA, yerleşik HTML semantiğinin yerine geçmez; onun bıraktığı boşluğu doldurur.

Diyelim ki <button> yerine <div role="button"> yazdınız. Rolü ilan ettiniz, ama klavye odağını, Enter ve Space davranışını, devre dışı ve seçili durumlarının bildirimini de elle üstlendiniz. Üçünden biri eksik kalırsa bileşen ekran okuyucuda "düğme" diye anons edilir ve çalışmaz. Bu, kullanıcı için hiç işaretlemeden daha kötü bir sonuçtur, çünkü kullanılabilir bir kontrol vaat eder. Pratik kural sade: önce doğru HTML elemanı, ARIA yalnızca yerleşik bir karşılığı olmayan davranış için.

Eklenti satın almak uyum satın almak değil

Sayfaya eklenen erişilebilirlik widget'ları hızlı çıkış yolu gibi görünür. Amerika'da Federal Ticaret Komisyonu, Ocak 2025'te açıkladığı ve Nisan 2025'te nihai hale gelen kararla bir overlay sağlayıcısına 1 milyon dolar ödeme yükümlülüğü getirdi; ürünün siteleri otomatik olarak WCAG 2.1 AA uyumlu yaptığı yönündeki iddialar temelsiz bulundu.

Teknik tarafı da aynı sonuca çıkıyor. Kaynak kodda alt özniteliği yoksa widget onu tahmin etmeye çalışır, form alanının hangi etikete bağlı olduğunu bilemez, sizin bileşeninizin durum değişikliğini yardımcı teknolojiye bildiremez. Kontrol listesindeki sorular kaynağa bakıyor. Eklenti bu soruların hiçbirine sizin yerinize cevap vermez.

Otomatik test nereye kadar götürür

Otomatik araçların WCAG kriterlerinin ne kadarını kesin biçimde ölçebildiği tartışmalı, ama sektörde verilen aralık %20 ile %40 arasında, yani kabaca üçte bir. Geri kalanı insan kararı gerektiriyor: alternatif metnin görselin işlevini gerçekten anlatıp anlatmadığı, odak sırasının sayfanın görsel akışıyla uyuşup uyuşmadığı, hata mesajının kullanıcıya ne yapacağını söyleyip söylemediği.

Ekibinizin bu hafta uygulayabileceği asgari düzen üç parçalı. Fareye dokunmadan Tab, Shift+Tab, Enter, Space ve okla beş kilit akışı baştan sona bitirmeyi deneyin. Sonra aynı akışları bir ekran okuyucuyla dinleyin; Windows'ta NVDA ücretsiz, macOS ve iOS'ta VoiceOver, Android'de TalkBack yerleşik. Üçüncüsü kalıcı olanı: axe veya Lighthouse denetimini dağıtım hattınıza koyun ve yeni eklenen hatayı başarısız derleme sayın. Üçüncü adım olmadan ilk ikisi her sürümde tekrar eder, tıpkı test otomasyonunda elle koşan senaryoların birikmesi gibi.

Avrupa'ya satıyorsanız hedef A değil AA

Avrupa Erişilebilirlik Yasası (2019/882 sayılı direktif) 28 Haziran 2025'ten itibaren uygulanıyor ve AB'deki tüketiciye satan AB dışı şirketleri de kapsıyor. Uygunluk karinesi EN 301 549 uyumlaştırılmış standardından geliyor; yürürlükteki 3.2.1 sürümü (2021) web içeriği için WCAG 2.1 AA'yı esas alıyor. WCAG 2.2 AA'yı içeren yeni sürümün taslağı Kasım 2025'te görüşe açıldı, AB Resmî Gazetesi'nde anılması 2026 sonbaharı için bekleniyor. Hizmetlerde mikro işletme istisnası var: 10 kişiden az çalışan istihdam eden ve yıllık cirosu ya da bilanço toplamı 2 milyon avroyu geçmeyen işletmeler kapsam dışı, ancak bu istisna ürünler için geçerli değil. 28 Haziran 2025'ten önce imzalanan hizmet sözleşmeleri değişmeden sürebilir, fakat en geç 28 Haziran 2030'da sona ermek zorunda. Yaptırım üye ülkelere bırakılmış; Almanya'nın uygulama kanunu BFSG'de ihlalin türüne ve ağırlığına göre 10.000 ile 100.000 avro arasında para cezası öngörülüyor.

Pratik sonuç şu: Türkiye'de A seviyesini hedefleyip Avrupa'ya da satıyorsanız işi iki kez yapıyorsunuz. AA'da kalan kalemlerin çoğu (kontrast, dokunma hedefi boyutu, odağın görünür kalması, oturum açmada bilişsel yük) tasarım sistemine bir kez dokunmakla çözülür. İkinci turda bunlar yeniden açılıp değiştirilecekse maliyet ikiye katlanıyor.

Risk yalnızca genelgeden gelmiyor

Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu, 6701 sayılı Kanun'da engelliliği ayrımcılık temelleri arasında saydığı için genelgeden önce de karar üretiyordu. 2024/403 sayılı Kurul kararında bir bankanın internet ve mobil bankacılık uygulamalarında birçok alanın ekran okuyucu programlarla okunamadığı tespit edilerek engellilik temelinde ayrımcılık yasağının ihlal edildiğine karar verildi. 2024/1302 sayılı kararda ise bir üniversitenin EBYS, ÖBYS ve PBYS gibi sistemlerinin erişilebilir olmadığı sonucuna varıldı. Bireysel başvuru yolu, genelgedeki tarihlerden bağımsız işliyor.

Aynı işin iki yerde daha karşılığı var

Erişilebilirlik için yaptığınız işlerin çoğu makineye de aynı bilgiyi veriyor. Anlamlı başlık hiyerarşisi, "buraya tıklayın" yerine hedefini söyleyen bağlantı metni, görselin işlevini anlatan alternatif metin, doğru ayarlanmış lang özniteliği ve klavyeyle çalışan form akışı; bunlar hem ekran okuyucunun hem tarayıcının ve tarayıcı üzerinden içeriğinizi okuyan sistemlerin işini kolaylaştırır. Teknik SEO ve yapay zeka aramada görünürlük tarafındaki kontrol listeleriyle örtüşme tesadüf değil, ikisi de aynı yapısal işaretlemeyi okuyor.

İkinci karşılık performans tarafında. Gereksiz iç içe geçmiş kutular, JavaScript ile kurulan sahte düğmeler ve her etkileşimde yeniden çizilen paneller hem erişilebilirlik hatası hem site hızı problemi üretir. Mobil uygulamalar da kapsamda; kontrol listesi aynı soruları uygulama ekranları ve erişilebilirlik API'leri için de soruyor, dolayısıyla native veya cross-platform tercihi bu yükümlülüğü değiştirmiyor.

Bu ay yapılabilecek beş iş

Bir: kapsam envanteri çıkarın. Hangi alan adları, hangi mobil uygulamalar, hangi kullanıcı akışları? Sayfa şablonu bazında listeleyin, tek tek sayfa bazında değil; 400 ürün sayfası tek şablondur.

İki: beş kilit akışı klavye ve ekran okuyucuyla test edin. Giriş, arama, sepete ekleme, ödeme ve destek formu. Kırıldığı yeri ekran kaydıyla not edin; bu kayıt geliştiriciye yazılı hata kaydından daha hızlı iş yaptırır.

Üç: beş kalem taraması yapın. Alternatif metin, form etiketi, içi boş bağlantı ve düğme, sayfa dili, odak görünürlüğü. Bu tarama tek başına saptanabilir hataların büyük bölümünü kapatır.

Dört: denetimi hattın içine alın ve eşiği bugünkü sayıya sabitleyin. Mevcut hataları sıfıra indirmeyi beklemeden yeni hata eklenmesini engelleyin, sonra eşiği kademeli düşürün.

Beş: İnceleme Komisyonunu kurun ve raporun sahibini adıyla belirleyin. Komisyon bir isim listesi olarak kalırsa rapor son haftaya sıkışır. Hangi düzeltmenin hangi sürümde çıkacağını yazan bir plan, izleme sürecinde de elinizdeki en güçlü belge olur.

Erişilebilirliği sonradan eklenen bir katman olarak ele almak, teknik borcun en pahalı kalemlerinden biri; tasarım incelemesi ve kod incelemesinin içine girdiğinde ise sıradan bir kalite maddesine dönüşür. Genelge bu geçişi zorunlu kıldı, geriye hangi şablondan başlanacağı kaldı.